Τα Χριστούγεννα του Τρίτου Κόσμου... από την "Κλίμακα Μποφώρ"

classic Classic list List threaded Threaded
1 message Options
Reply | Threaded
Open this post in threaded view
|

Τα Χριστούγεννα του Τρίτου Κόσμου... από την "Κλίμακα Μποφώρ"

Irenicus
Administrator
«Τα Χριστούγεννα του Τρίτου Κόσμου»

Ο George Bernard Shaw και η κουλτούρα του κρέατος
George Bernard Shaw (1856 - 1950)
«Η εορτή των Χριστουγέννων», είχε τονίσει ευφυώς ο διάσημος θεατρικός συγγραφέας George Bernard Shaw (1856 - 1950), «δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια συνωμοσία των κρεοπωλών που δυστυχώς την πληρώνουν οι γαλοπούλες».

Σχεδόν εξήντα χρόνια μετά το θάνατο του χαρισματικού και βραβευμένου με Νομπέλ Λογοτεχνίας Ιρλανδού συγγραφέα (1) η ρήση του φαντάζει πιο επίκαιρη από ποτέ…

Την εβδομάδα που μας πέρασε στον κλυδωνιζόμενο από την οικονομική ύφεση δυτικό κόσμο το εορταστικό μενού των χριστουγεννιάτικων γευμάτων ήταν περισσότερο ενδιαφέρον από το ίδιο το περιεχόμενο της κορυφαίας -σύμφωνα με το θρησκευτικό και το κοσμικό κατεστημένο- εορτής της χριστιανοσύνης. Σε ιδιωτικές κατοικίες και σε δημόσιους χώρους, σε γκουρμέ εστιατόρια και σε λαμπερούς χειμερινούς προορισμούς, οι προνομιούχοι κάτοικοι του ανεπτυγμένου κόσμου απόλαυσαν την ψητή χήνα ή τη γεμιστή γαλοπούλα τους, το μαγειρευτό χοιρινό ή το βραστό βοδινό τους στα διαλείμματα των κλασικών πλέον (πλην υποκριτικών, όμως) φιλικών συζητήσεων περί οικονομικών δυσκολιών, κοινωνικών ταραχών, πολιτικών αδιεξόδων και μελλοντικών προοπτικών του πλανήτη… Και σε αυτή ακριβώς τη στιγμή της εορταστικής ατμόσφαιρας εντοπίζεται το μεγαλύτερο παράδοξο.

Την ίδια εβδομάδα εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι τόσο στον αναπτυσσόμενο κόσμο όσο και στις ρωγμές του κοινωνικού οικοδομήματος της πολιτισμένης Δύσης συνέχισαν να πεινούν, διότι ολοένα και μεγαλύτερο μέρος των καλλιεργήσιμων εκτάσεων παγκοσμίως δεσμεύεται, όχι για την καλλιέργεια και την παραγωγή προϊόντων ανθρώπινης διατροφής, αλλά για την παραγωγή συγκεκριμένων ζωοτροφών. Και όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, τα ζώα που τρέφονται με αυτές τις τεράστιες ποσότητες ζωοτροφών καταναλώνονται από τους πλουσιότερους ανθρώπους του πλανήτη, ενώ οι υπόλοιποι στην καλύτερη περίπτωση υποσιτίζονται και στη χειρότερη λιμοκτονούν.

Η σταδιακή, αλλά ιδεολογικά μεθοδευμένη, μετάβαση της παγκόσμιας γεωργίας από την καλλιέργεια τροφής στην καλλιέργεια ζωοτροφής αποτελεί έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα μιας διεστραμμένης οικονομικής πρακτικής με καταστροφικές συνέπειες για τη ζωή της πλειονότητας των κατοίκων του πλανήτη.

Τη δεκαετία που μόλις διανύσαμε, πάνω από το 70% της αγροτικής παραγωγής των ΗΠΑ (2) προοριζόταν για ζωοτροφές, κυρίως βοοειδών. Αξίζει να σημειωθεί, μάλιστα, ότι τα βοοειδή θεωρούνται από τα πιο «ενεργοβόρα» προς κατανάλωση ζώα, αφού για να αποκτήσει ένα μοσχάρι μισό κιλό βάρος, απαιτείται η κατανάλωση 4 κιλών ζωοτροφής, εκ των οποίων τα 2,7% είμαι δημητριακά, ποσότητα που θα μπορούσε να διατεθεί για την κάλυψη των αναγκών των λιμοκτονούντων κατοίκων του Τρίτου Κόσμου. Ένα ακόμη στοιχείο που αποδεικνύει τη στρεβλότητα του παρόντος μοντέλου αγροτικής παραγωγής είναι και η διαπίστωση ότι μόλις το 11% του συνόλου της ζωοτροφής που καταναλώνει ένα βοοειδές μέχρι την ημέρα σφαγής του μετατρέπεται σε κρέας. Το υπόλοιπο 89% χάνεται στις διαδικασίες μετατροπής, χρησιμοποιείται στις φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού του, συντηρεί μέρη του ζώου που δεν τρώγονται ή αποβάλλεται με τα περιττώματα.

Ένα στρεβλό μοντέλο αγροτικής παραγωγής

Το γεγονός ότι τα ζώα που καταλήγουν στο πιάτο των πλουσιότερων κατοίκων του πλανήτη καταναλώνουν μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής δημητριακών είναι ένα εξαιρετικά πρόσφατο φαινόμενο στην ιστορία της ανθρώπινης διατροφής και της γεωργίας. Η σταδιακή αυτή μετάβαση, που κορυφώθηκε τα τελευταία 50 χρόνια, πραγματοποιήθηκε χωρίς συζήτηση και άσκησε τεράστια επίδραση στην παγκόσμια κατανομή των τροφίμων διαμορφώνοντας μια τεχνητή διατροφική αλυσίδα, την πλέον άνιση της ιστορίας.

Στο πλήθος των εγγειοδιαρθρωτικών προβλημάτων που ταλανίζουν τον αγροτικό τομέα των χωρών τόσο του ανεπτυγμένου όσο και του αναπτυσσόμενου κόσμου το ζήτημα του αναδασμού και της ιδιοκτησίας των καλλιεργήσιμων γαιών τίθεται ψηλά στην ατζέντα των συνομιλητών σε διάφορα διεθνή φόρα, ωστόσο το θέμα των χρήσεων αυτών των γαιών δε θίγεται καν.

Μοιάζει σα να δεχόμαστε σχεδόν αξιωματικά πως για να καλύψουμε τις ανάγκες του παγκόσμιου πληθυσμού σε πρωτεΐνες, πρέπει να τον «μπουκώσουμε» με περισσότερο κρέας.

Και όμως, ανεξάρτητες μελέτες ειδικών επιστημόνων (3) καταδεικνύουν ότι καλλιεργήσιμη γη έκτασης ενός εκταρίου φυτεμένη με δημητριακά παράγει 5 φορές περισσότερες πρωτεΐνες από αντίστοιχης έκτασης καλλιεργήσιμη γη φυτεμένη με σπόρους που προορίζονται για ζωοτροφές. Εάν μάλιστα η ίδια έκταση φυτευτεί με όσπρια (φακές, φασόλια, κουκιά κ.ά.) παράγουμε 10 φορές περισσότερες πρωτεΐνες, ενώ εάν φυτευτεί με λαχανικά η πρωτεϊνική παραγωγή μπορεί ακόμη και να δεκαπενταπλασιαστεί.

Εκείνο, όμως, που διαπιστώνουμε πως συμβαίνει στην πράξη είναι μια συστηματική και μεθοδευμένη ιδεολογική εκστρατεία κατά των εναλλακτικών πηγών πρωτεϊνών. Οι μεγάλες εταιρείες που παράγουν τους σπόρους και τα χημικά λιπάσματα, οι μεγάλες βιομηχανίες που κατάφεραν να συστηματοποιήσουν την κτηνοτροφική παραγωγή μετατρέποντας εκατοντάδες εκατομμύρια ζώα σε μηχανές παραγωγής κέρδους και εκμετάλλευσης, οι επιχειρήσεις που ελέγχουν τα σφαγεία, την προώθηση και τη διακίνηση του κρέατος προσπαθούν να μας πείσουν (4) ότι η μοναδική πηγή πρωτεϊνών για το σύγχρονο άνθρωπο είναι το κρέας ζώων τα οποία έχουν ανατραφεί σε εκμηχανισμένες μονάδες κτηνοτροφικής παραγωγής. Αυτό είναι το «ανώτατο σκαλί της κλίμακας των πρωτεϊνών» και, σύμφωνα με τη λογική αυτή, το κύρος μιας χώρας αυξάνεται όσο πλησιάζει σε αυτό το στάδιο. Μια λογική που απηχεί ιδεολογικές προκαταλήψεις οι ρίζες των οποίων χάνονται στον πρώιμο Μεσαίωνα, όταν το «κρέας» εξελίχθηκε σε κατ’ εξοχήν διατροφική αξία υποσκελίζοντας τη μέχρι πρότινος σπουδαιότητα του «ψωμιού». Όταν, δηλαδή, στην κουλτούρα των κυρίαρχων τάξεων που αντικατέστησαν τις ρωμαϊκές αρχές στη δυτική και την κεντρική Ευρώπη η κατανάλωση κρέατος μετατράπηκε σε σύμβολο εξουσίας, ένα εργαλείο για την εξασφάλιση φυσικής ενέργειας και ευρωστίας (5).

Αυτή η ανάδειξη, λοιπόν, της κατανάλωσης του κρέατος σε status symbol, σε διακριτικό σημάδι των διατροφικών συνηθειών της κοινωνικής ελίτ, είναι που οδήγησε στη διάχυση της «κουλτούρας του κρέατος» και στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα τους κατοπινούς αιώνες, συμβάλλοντας στις στρεβλώσεις του μοντέλου της αγροτικής παραγωγής και στις μελλοντικές ιδεολογικές αγκυλώσεις του ανεπτυγμένου κόσμου. Διότι πώς αλλιώς μπορούν να ερμηνευθούν οι παροτρύνσεις προς τις οικονομίες των αναπτυσσόμενων χωρών, ακόμη και από ανεξάρτητες πηγές όπως το αμερικανικό περιοδικό Farm Journal, να προωθήσουν την παραγωγή περισσότερου κρέατος ή την παραγωγή μεγαλύτερων ποσοτήτων ζωοτροφών προς εξαγωγή την ώρα που σημαντικά τμήματα του πληθυσμού τους ταλανίζονται από τον υποσιτισμό ή λιμοκτονούν;

Η περίπτωση της Αιθιοπίας

Πολλές χώρες του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου υποτάχθηκαν στην ιδεολογική τρομοκρατία των χωρών του ανεπτυγμένου κόσμου, ακολούθησαν τις επιταγές τους και εναρμόνισαν την αγροτική πολιτική τους με αυτήν της Δύσης. Ένα από τα τραγικότερα παραδείγματα τούτης της αδιέξοδης πολιτικής είναι αυτό της Αιθιοπίας.

Τη δεκαετία του 1980, την περίοδο του μεγάλου λιμού, ενώ χιλιάδες άνθρωποι πέθαιναν καθημερινά από την πείνα, στην Αιθιοπία καλλιεργούνταν λιναρόσπορος και ελαιοκράμβη, αγροτικά προϊόντα που εξάγονταν ως ζωοτροφές στη Μεγάλη Βρετανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Είναι τραγικό ότι το 80% των παιδιών που υποσιτίζονται στον πλανήτη κατοικούν σε χώρες που διαθέτουν πλεόνασμα αγροτικών προϊόντων, αρκετά συχνά και ζωοτροφών. Στις αναπτυσσόμενες χώρες η παραγωγή δημητριακών που προορίζονται για ζωοτροφές έχει τριπλασιαστεί από το 1950, και σήμερα ξεπερνά το 21% της συνολικής παραγωγής δημητριακών. Στο Μεξικό, η παραγωγή δημητριακών που προορίζονται για ζωοτροφές αυξήθηκε από το 5% το 1960 στο 45% σήμερα, στην Ταϊλάνδη από το 1% στο 30% και στην Αίγυπτο από το 3% στο 31%. Συνολικά το 30% της παγκόσμιας παραγωγής δημητριακών προορίζεται για τη διατροφή των προς κατανάλωση ζώων.

Τα τελευταία 50 χρόνια αυτό το μοντέλο αγροτικής παραγωγής οδήγησε σε πλήρη ανισορροπία. Η παγκόσμια παραγωγή κρέατος πενταπλασιάστηκε, αλλά τούτο δε στάθηκε ικανό να επιλύσει το πρόβλημα της πείνας. Έτσι, ενώ 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι στον πλανήτη υποσιτίζονται, στο δυτικό κόσμο οι προνομιούχοι κάτοικοί του πεθαίνουν από ασθένειες που σχετίζονται με την υπερβολική κατανάλωση λιπαρών κρεάτων.

Παρ’ όλα αυτά, πολλοί αποδεικνύουν ότι η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων κρέατος ειδικότερα κατά τη διάρκεια των εορταστικών περιόδων, αποτελεί ένα είδος επίδειξης και κοινωνικής υπεροχής, ενώ αρκετοί ακόμη τη θεωρούν βασικό δικαίωμα και επιλογή. Το γεγονός ότι για τον υποσιτισμό ενός τμήματος της ανθρωπότητας ευθύνεται «η κουλτούρα του κρέατος» δε φαίνεται να απασχολεί καμιά από τις δύο κατηγορίες καταναλωτών κρέατος.

Μήπως έχει φτάσει η ώρα να το συζητήσουμε, ενώ θα απολαμβάνουμε τα ψητά και τα μαγειρευτά κρεατικά του πρωτοχρονιάτικου τραπεζιού μας;

Υποσημειώσεις:
1. O George Bernard Shaw πέθανε το 1950.
2.,3. Τα στατιστικά στοιχεία του παρόντος αντλήθηκαν από μελέτη του του Jeremy Rifkin η οποία δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο του 2002 στην ισπανική El Pais. Ο Jeremy Rifkin είναι συγγραφέας και ερευνητής του Ιδρύματος Έρευνας Οικονομικών Τάσεων στην Ουάσινγκτον.
4. Στο σημείο αυτό δεν πρέπει να λησμονούμε τις τεράστιες ευθύνες των πολιτικών ηγεσιών χωρών του ανεπτυγμένου κόσμου που υποκύπτοντας σε πιέσεις της "Μαφίας του Κρέατος" επιχείρησαν να συγκαλύψουν μεγάλα διατροφικά σκάνδαλα όπως η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών ή τα κοτόπουλα με διοξίνες.
5. Για μια σύντομη ιστορία της διατροφής στην Ευρώπη βλ. ενδεικτικά, Massimo Montanari (1993). La Fame e L' Abbondanza, Storia dell' Alimentazione in Europa. Roma-Bari: Gius. Laterza & Figli.


Για την Κλίμακα Μποφώρ: Γράφει ο Γρ. Ιωάννου...

Άρθρο: «Τα Χριστούγεννα του Τρίτου Κόσμου» (AgroGreco Blog)